'BÓC GIÁ' QUẦN ÁO HẰNG NGÀY: KHI TIỀN KHÔNG ĐỊNH GIÁ NỔI LAO ĐỘNG!
WORKSHOP 'THÊU DỆT': NỮ QUYỀN TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾ
Bài viết thuộc chuỗi bài truyền thông của Workshop Thêu Dệt: Nữ quyền trong Chính trị Quốc tế do 3 Phút Trăn Trở tổ chức. Đăng kí tham gia Workshop tại đây.
Quần jeans, áo sơ mi, áo thun, váy dài… — những món quần áo như vậy xuất hiện ở khắp mọi nơi trong cuộc sống hằng ngày và nhu cầu tiêu thụ chúng cũng ngày càng tăng lên. Nhưng có phải bạn thường ít cân nhắc đến giá trị của những món quần áo đó hay không? Và giá trị được nhắc đến không phải là sự lựa chọn giữa 200.000 đồng hay 1.000.000 đồng cho một món đồ, ở đây chúng ta không nói về tiền.
Vậy thì một chiếc áo được may đo công nghiệp trông có vẻ hợp thời này đáng giá bao nhiêu?
Với 3PTT, một chiếc áo được định giá bằng:
80% trong số 75 triệu người làm việc trong ngành may mặc là phụ nữ, nhiều người trong độ tuổi từ 18 đến 24, phải lao động với mức lương dưới trung bình
Phụ nữ làm nông bị tước đi quyền sở hữu đất đai do chính họ canh tác (1)
Công nhân nữ trong các xưởng may buộc phải làm việc dưới điều kiện lao động khắc nghiệt (2)
Bạo lực thực dân + bạo lực nhà nước + bạo lực kinh tế + bạo lực giới và tình dục
Ô nhiễm không khí và ô nhiễm nguồn nước (3)
(1) Bông vải (cotton) là một trong những nguyên liệu chính để sản xuất quần áo. Ở Ấn Độ, đất nước đóng góp 22% sản lượng bông vải cho thế giới, lao động nữ tham gia canh tác và thu hoạch bông vải chiếm đến 47%. Nhưng vấn đề là nền nông nghiệp Ấn Độ vốn bị chế độ gia trưởng ăn sâu bén rễ và tạo ra vô số gánh nặng lên người phụ nữ sống phụ thuộc vào nghề nông.
Trước hết, quyền sở hữu đất đai của gia đình thường được truyền lại cho nam giới thừa kế, trong khi phụ nữ chỉ được coi là người canh tác hoặc người lao động về mặt pháp lý. Hiện nay chưa đến 8% phụ nữ nông dân ở Ấn Độ, bao gồm cả những người canh tác bông vải, được quyền sở hữu đất.
Bên cạnh đó, các chính sách nông nghiệp của chính phủ cũng mang nặng tính phân biệt đối xử giới vì nó vốn chỉ mang lại lợi ích cho nông dân sở hữu đất đai [hầu hết là nam giới] thay vì cho tất cả người lao động nông nghiệp. Có thể nói là phụ nữ làm nông ở Ấn Độ bị loại khỏi các chương trình bảo hộ và trợ cấp, như tín dụng, bảo hiểm cây trồng, các hội thảo nông nghiệp và nhiều hình thức khác.
(2) May mặc là một trong những ngành công nghiệp phát triển hàng đầu ở Bangladesh. Tuy nhiên, sự phát triển này chủ yếu dựa trên các hoạt động bóc lột sức lao động, nhất là lao động nữ chiếm đa số trong trong ngành may mặc. Họ phải làm việc trong điều kiện làm việc tồi tàn, tăng ca trong nhiều giờ, bị quấy rối tình dục và cơ sở vật chất thiếu đảm bảo an toàn lao động.
Đã có nhiều thảm họa xảy ra trong ngành công nghiệp may mặc ở Bangladesh khiến cho hàng nghìn người thiệt mạng trong suốt nhiều năm, như sự kiện cháy nhà máy Tazreen Fashions năm 2012 hay tòa nhà Rana Plaza sụp đổ năm 2013. Cho đến năm 2011, luật an toàn lao động vẫn chưa được các quan chức lập pháp thông qua, nhưng thậm chí luật lao động vẫn không đủ để thay đổi bản chất bóc lột của ngành công nghiệp này.
Đó là hệ quả của một chuỗi quyền lực từ tư bản đế quốc là các thương hiệu lớn (Walmart, Tommy Hilfiger, Zara, H&M…) đã thuê các chủ thầu địa phương sản xuất quần áo với số lượng lớn. Những người này, như chủ và quản lý của Tazreen Fashions, lại tiếp tục tuyển dụng nhân công cắt, may giá rẻ và bắt tay với các quan chức Bangladesh có sức ảnh hưởng lớn để đảm bảo việc vi phạm an toàn lao động của họ sẽ không bị trừng phạt.
Lợi nhuận trong ngành công nghiệp may mặc là vòng chảy khép kín xoay tròn trong mối quan hệ chính trị nam tính, là sự đồng lõa và hối lộ giữa tư bản đế quốc cùng quan chức địa phương. Trong khi đó, lao động nữ Bangladesh là những người buộc phải gánh chịu thiệt hại từ sự chi phối này và vẫn phải chật vật sống qua từng ngày với mức lương ít ỏi cho hàng giờ lao động khắc nghiệt.
(3) Ngành công nghiệp dệt may là một trong những tác nhân chính gây ra biến đổi khí hậu toàn cầu. Các hoạt động sử dụng nhiều năng lượng, nước và hóa chất để sản xuất và vận chuyển quần áo, cộng với việc thải ra môi trường chất thải dệt may và các sợi vải siêu nhỏ trong quá trình giặt giũ, ngành may mặc đã tạo ra 8-10% lượng khí thải carbon và khoảng 20% ô nhiễm nước thải công nghiệp do nhuộm và hoàn thiện vải dệt. Và đương nhiên, những người hưởng lợi từ ngành công nghiệp này chưa bao giờ phải gánh chịu hậu quả của biến đổi khí hậu.
Ngược lại, những người ở bán cầu Nam là đối tượng bị ảnh hưởng trực tiếp từ biến đổi khí hậu. Đặc biệt, phụ nữ bản địa và phụ nữ nông thôn, những người sống phụ thuộc vào thiên nhiên lại càng dễ tổn thương trước sự suy thoái của môi trường.
Trong ngành công nghiệp dệt may, đã từng có thiệt hại xảy ra do biến đổi khí hậu và điều kiện lao động vô nhân đạo. Vào năm 2021, ít nhất 28 công nhân đã mất mạng sau một trận lũ lớn tại xưởng may ở Tangier, Morocco. Xưởng may này nằm dưới tầng hầm của một tòa nhà dân cư, không đáp ứng các điều kiện cần thiết về sức khỏe và an toàn, và việc ngập nước do mưa lũ đã đẩy họ vào tình cảnh không còn đường thoát.
Thay vì xem đây là sự cố ngoài ý muốn, ta cần nhận thấy trách nhiệm chính thuộc về các chủ thầu và quản lí nhà may hám lợi và bóc lột, hoặc cũng chính là các hệ thống quyền lực đan xen trong ngành công nghiệp dệt may, những tác nhân cũng cần chịu trách nhiệm không ít trong việc gây ra biến đổi khí hậu, gián tiếp tác động đến thảm kịch này.
Như vậy, muốn bóc “đúng giá” những món đồ đó thì ta phải bóc tách được từng mối nối, sợi chỉ, mảnh vải… vì mỗi chi tiết nhỏ trên một chiếc áo lớn đều ẩn chứa mỗi trải nghiệm và căn tính bị gạt bỏ trong một ngành công nghiệp may mặc khổng lồ.
Bông vải được thu hoạch từ những người phụ nữ lao động ngày này qua tháng nọ trên những cánh đồng mà họ không được sở hữu, vải được cắt ráp từ công nhân nữ phải làm trong các nhà máy thiếu điều kiện lao động an toàn, chất nhuộm màu vải thải ra các con sông gây ô nhiễm nguồn nước…
Quan trọng là, những tác nhân quyền lực đứng sau chiếc áo, hay cả ngành công nghiệp may mặc này, đan cài một cách có hệ thống. Ta có thể nhìn thấy bạo lực tư bản bắt tay cùng bạo lực gia trưởng để bóc lột phụ nữ và khai thác thiên nhiên cùng một lúc để tạo ra những sản phẩm mà ta vẫn tiêu thụ hằng ngày.
Nhận thức được tính chính trị ẩn chứa trong những sản phẩm đó là ta đang từ từ “gỡ nút” những cái áo, cái quần, cái thảm đã được “thêu dệt” quá dày để che giấu ta khỏi một hệ thống chính trị toàn cầu đang vận hành từ những điều mà ta tưởng là cá nhân nhất và ngược lại, che giấu chúng khỏi mắt ta.
Workshop Thêu Dệt: Nữ quyền trong Chính trị Quốc tế của 3 Phút Trăn Trở mong muốn cung cấp những công cụ giúp bạn “tháo bung” không chỉ một chiếc áo, mà còn là một hệ thống chính trị quốc tế với đầy rẫy các “mối nối” quyền lực lớn hơn.
Còn chờ gì mà không đăng ký tham gia khóa học với chúng mình ngay tại đây.